(ဗုဒၶ ဘာသာ တရားကို မယံုၾကည္လို႔ ေမးေသာ ေမးခြန္း မ်ားကို တိက်ေသာ ေျဖရွင္းခ်က္) ဒုတိယ အႀကိမ္ ျပန္လည္ တင္ေပးျခင္း ျဖစ္ပါသည္။
(၁) - ဗုဒၶ ဘာသာဆိုတာ ဘာလဲ။
(၂) - ဒီလိုဆိုရင္ ဗုဒၶဘာသာဟာ ဒႆနပညာရပ္ တစ္ခုဘဲေပါ့။
(၃) - ဗုဒၶဆိုတာ ဘယ္သူ ပါလဲ။
(၄) - ဗုဒၶဟာ သူ႔ရဲ႕ၾကင္ယာေတာ္နဲ႔ သားေတာ္ကို ပစ္ထား ခဲ့တဲ့ အတြက္ တာ၀န္မဲ့ရာ မေရာက္ ဘူးလား။
(၅) - ဗုဒၶက ပရိနိဗၺာန္ စံသြားၿပီ ဆိုေတာ့ သူက ကြၽႏု္ပ္တို႔ကို ဘယ္လို ကူညီႏိုင္ ပါသလဲ။
(၆) - ဗုဒၶဟာ ထာ၀ရ ဘုရား (God) လား။
(၇) - ဗုဒၶဟာ ထာ၀ရဘုရား မဟုတ္ရင္ ဘာေၾကာင့္ သူ႔ကို လူေတြက ရွိခိုး ကိုးကြယ္ေန ၾကသလဲ။
(၈) - ဗုဒ ၶဘာသာ၀င္ မ်ားဟာ ႐ုပ္တုကို ကိုးကြယ္ ၾကတယ္လို႔ တခ်ိဳ႕လူမ်ားက ေျပာတာ ၾကားဘူး ပါတယ္။ ဟုတ္ပါ သလား။
(၉) - တ႐ုတ္ ဗုဒၶဘာသာ ဘုရား ေက်ာင္းေတြ ထဲမွာ စကၠဴ ပိုက္ဆံေတြကို မီး႐ႈိ႕တာေတြ၊ ၿပီးေတာ့ တျခား ထူးထူး ဆန္းဆန္း လုပ္ၾကတာ ေတြ႔ၾက ရပါတယ္။ အဲဒါေတြကို ဘာေၾကာင့္ လုပ္ၾက ပါသလဲ။
(၁၀) - ဗုဒၶ ဘာသာ၀င္ေတြ ကုသိုလ္ျဖစ္ လုပ္ငန္းေတြ လုပ္ၾကတာ သိပ္မၾကား မိပါဘူး။ အဲဒါ ဘာေၾကာင့္လဲ။
(၁၁) - ဘာေၾကာင့္ ဗုဒၶ ဘာသာေတြ အမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲျပားေန ပါသလဲ။
(၁၂) - သင္က ဗုဒၶဘာသာကို အလြန္ အထင္ႀကီး တာပဲ။ သင္ဟာ သင့္ဘာသာ တရားကို မွန္တယ္လို႔ ယူဆၿပီး တျခား ဘာသာ အားလံုးကို မွားတယ္လို႔ ယူဆပံု ရတယ္။
(၁၃) - ဗုဒၶဘာသာဟာ သိပၸံနည္း က်ပါသလား။
(၁) ေမး - ဗုဒၶဘာသာ ဆိုတာ ဘာလဲ။
ေျဖ - “ဗုဒၶဘာသာ“ ဆိုတဲ့ စကားလံုးဟာ “ဗုဒၶိ“ ဆိုတဲ့ စကားလံုးမွ လာတာပါ။ “ဗုဒၶ“ ဆိုတာ (ကိေလသာ တည္းဟူေသာ အိပ္ေပ်ာ္ျခင္းမွ) “ႏိုးလာသူ“ လို႔ အဓိပၸါယ္ ရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဗုဒၶ ဘာသာ ဆိုတာ ႏိုးၾကားေရး အေတြး အျမင္ (ဒႆန) ပညာပါပဲ။ ဒီဒႆန ပညာကို ေဂါတမ ႏႊယ္ဖြား သိဒၶတၳ မင္းသား ကေန ဘုရား ျဖစ္လာတဲ့ ဗုဒၶ ျမတ္စြာ ဘုရားက စတင္ ေဟာေျပာ ခဲ့ပါတယ္။ ဗုဒ ၶရွင္ေတာ္ျမတ္ ဘုရားဟာ သက္ေတာ္ ၃၅ နွစ္မွာ (ကိေလသာတည္း ဟူေသာ အိပ္ေပ်ာ္ ျခင္းမွ) ႏိုးလာ ၿပီးလွ်င္ ဘုရား အျဖစ္သို႔ ေရာက္ေတာ္ မူပါသည္။
ဗုဒၶ ဘာသာဟာ ႏွစ္ေပါင္း ၂၅၀၀ ေက်ာ္ ၾကာျမင့္ ခဲ့ၿပီ ျဖစ္လို႔ ဗုဒၶ ဘာသာ၀င္ေပါင္း သန္းသံုးရာေက်ာ္ ရွိေနပါၿပီ။ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း တစ္ရာေလာက္ အထိ ေတာ့ ဗုဒၵ ဘာသာဟာ အေရွ႕တိုင္း ဒႆန ပညာရပ္ တစ္ခု အျဖစ္သာ တည္ရွိခဲ့ ပါတယ္။ သို႔ေသာ္လဲ ယခု အခ်ိန္မွာ ဥေရာပႏွင့္ အေမရိက တိုက္ရွိ ႏိုင္ငံ ေပါင္း မ်ားစြာ မွာလဲ ဗုဒၶ ဘာသာ၀င္ ဦးေရ တျဖည္းျဖည္း တိုးပြါး ေနပါတယ္။
(၂) ေမး - ဒီလိုဆိုရင္ ဗုဒၶဘာသာဟာ ဒႆနပညာရပ္ တစ္ခုဘဲေပါ့။
ေျဖ - ဒႆန ပညာဆိုတာ အဂၤလိပ္စကား Philosophy ကို ဘာသာျပန္ ထားတာပါ။ အဘိဓာန္မ်ား ဖြင့္ျပခ်က္ အရ ဆိုရင္ "philo"ဆိုတာ “ခ်စ္ခင္ျခင္း ေမတၲာ“ လို႔ ဆိုလို ပါတယ္။ "sophy" ဆိုတာ “ပညာ“ လို႔ အဓိပၸါယ္ ရပါတယ္။ ဒီေတာ့ "Philosophy" ဆိုတာ “ပညာကို ခ်စ္ခင္ျခင္း“၊သို႔မဟုတ္ “ေမတၲာႏွင့္ ပညာ“ လို႔ အဓိပၸါယ္ ရပါတယ္။
ဒီစကား ႏွစ္လံုးဟာ ဗုဒၶဘာသာရဲ႕ အဓိပၸါယ္ကို အျပည့္အ၀ ေဖၚျပႏိုင္ ပါတယ္။ ဗုဒၶဘာသာ တရားက သဘာ၀ တရားကို ၾကည္လင္ ျပတ္သားစြာ ကြၽႏု္ပ္တို႔ နားလည္ ႏိုင္ေရး အတြက္ အျပည့္စံုဆံုး ဥာဏ္ပညာ အရည္အေသြး တိုးတက္ေအာင္ ႀကိဳးစား ၾကဖို႔ သင္ေပး ပါတယ္။
ၿပီးေတာ့ ကြၽႏု္ပ္တို႔ဟာ သတၱ၀ါ အားလံုးရဲ႕ မိတ္ေဆြ သဖြယ္ ျဖစ္ႏိုင္ေစရန္ ေမတၱာ က႐ုဏာ တရား တိုးပြါးေအာင္ ႀကိဳးစားဖို႔ ကိုလဲ သင္ေပး ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဗုဒၶ ဘာသာကို အေတြး အျမင္ ပညာ တစ္ရပ္လို႔ ဆိုႏိုင္ေသာ္လဲ သာမာန္ အေတြး အျမင္ ပညာ မဟုတ္ပါဘူး။ ျမင့္ျမတ္ေသာ အေတြး အျမင္ ပညာ (Supreme Philosophy) သာ ျဖစ္ပါတယ္။
(၃) ေမး - ဗုဒၶဆိုတာ ဘယ္သူပါလဲ။
ေျဖ - ခရစ္ မေပၚမီွ ၅၆၃ ခုႏွစ္မွာ အိႏၵိယျပည္ ေျမာက္ပိုင္း (ကပိလ၀တ္ျပည္) ဘုရင္ သုေဒၶါဓနႏွင့္ မိဖုရား မယ္ေတာ္ မာယာတို႔မွ သားကေလး တစ္ေယာက္ ဖြားျမင္ ပါတယ္။ ဒီမင္းသား ကေလးဟာ စည္းစိမ္ ဥစၥာ ျပည့္ျပည့္ စံုစံုႏွင့္ ႀကီးျပင္း လာရ ေသာ္လဲ ေနာက္ဆံုးမွာ ေလာကီ စည္းစိမ္ ဥစၥာေတြဟာ ခ်မ္းသာ ေပ်ာ္ရႊင္ မႈကို မေပးႏိုင္ဘူး ဆိုတာ ေတြ႔လာ ရတယ္။
ဒီမင္းသားဟာ သူ႔ပတ္၀န္းက်င္မွာ သူေတြ႔ျမင္ရတဲ့ ဆင္းရဲ ဒုကၡေတြေၾကာင့္ အႀကီး အက်ယ္ စိတ္ မခ်မ္း မသာ ျဖစ္ၿပီး လူသားတို႔ ခ်မ္းသာေရး အတြက္ ေသာ့ခ်က္ကို ရွာဖို႔ ဆံုးျဖတ္ လိုက္တယ္။
အသက္၂၉ႏွစ္ ရွိတဲ့ အခါ ဒီမင္းသားဟာ သူ႔ရဲ႕ ၾကင္ယာေတာ္ (ယေသာဓရာ)ႏွင့္ သားေတာ္ (ရာဟုလာ) ကို ထားခဲ့ ၿပီးေတာ့ အဲဒီေခတ္က ဘာသာေရး ဆရာ ႀကီးမ်ားရဲ႕ ထံမွာ အသိပညာ ဆည္းပူးဖို႔ ထြက္လာ ခဲ့တယ္။
သူတို႔ဟာ ဒီမင္းသားကို ေျမာက္ျမားစြာ သင္ၾကား ေပးၾက ေသာ္လဲ သူတို႔ ကိုယ္တိုင္ ဆင္းရဲ ဒုကၡရဲ႕ အေၾကာင္းရင္း ဇာစ္ျမစ္ကို မသိၾကတဲ့ အတြက္ ဒီဆင္းရဲ ဒုကၡကို ဘယ္လို ေက်ာ္လြန္ေအာင္ လုပ္ႏိုင္တယ္ ဆိုတာကိုလဲ မသိၾကဘူး။
သိဒၡတၳ မင္းသားဟာ (ဥ႐ုေ၀လေတာ) မွာ ေျခာက္ႏွစ္ ၾကာေအာင္ ေလ့လာ ပြါးမ်ား အားထုတ္ ၿပီးတဲ့ အခါမယ္ အ၀ိဇၨာကို ပယ္ခြါႏိုင္တဲ့ အတြက္ (အမွန္ တရားကို) ထိုးထြင္း သိျမင္ သြားပါတယ္။
အဲဒီ အခ်ိန္က စၿပီး သူ႔ကို “ဗုဒၶ“ (ကိေလသာတည္း ဟူေသာ အိပ္ေပ်ာ္ျခင္းမွ) “ႏိုးလာသူ“လို႕ ေခၚေ၀ၚ သမုတ္ၾက ပါတယ္။ ဗုဒၶ ရွင္ေတာ္ ျမတ္ဘုရားဟာ အဲဒီ အခ်ိန္မွ စၿပီး ၄၅ႏွစ္ ပတ္လံုး အိႏၵိယျပည္ ေျမာက္ပိုင္းမွာ သူေတြ႔သိ ထားတဲ့ တရားေတာ္မ်ားကို လွည့္လည္ ေဟာေျပာ ခဲ့ပါတယ္။
(မွတ္ခ်က္ ။ ။ ဥ႐ုေ၀လေတာ၌ ဒုကၠရ စရိယာ ေျခာက္ႏွစ္ၾကာ က်င့္စဥ္က ဘုရား မျဖစ္ေသးပါ။ ထိုအက်င့္မွားကို စြန္႔၍ အာနာပါန စ်ာန္ အေျခခံလ်က္ မဂၢင္ ရွစ္တန္ပြါးမွသာ ဘုရား အျဖစ္သို႔ ေရာက္ပါသည္။)
ရွင္ေတာ္ျမတ္ ဘုရားရဲ႕ ႀကီးမားလွတဲ့ မဟာ က႐ုဏာေတာ္ႏွင့္ ခႏၲီ တရားေၾကာင့္ မ်ားစြာေသာ လူတို႔ဟာ တပည့္သာ၀က အျဖစ္ ခံယူ ၾကပါတယ္။
သက္ေတာ္ ရွစ္ဆယ္ ျပည့္ေတာ္မူတဲ့ အခါ သဘာ၀ အေလ်ာက္ အိုျခင္း တရား၊ နာျခင္း တရားမ်ား ဖိစီးႏွိပ္စက္ ခံရေသာ္လဲ ခ်မ္းေျမ႕ေအးၿငိမ္းလ်က္ပင္
ေနာက္ဆံုးမွာ ပရိနိဗၺာန္၀င္ စံေတာ္ မူပါတယ္။
(၄) ေမး - ဗုဒၶဟာ သူ႔ရဲ႕ၾကင္ယာေတာ္နဲ႔ သားေတာ္ကို ပစ္ထားခဲ့တဲ့ အတြက္ တာ၀န္မဲ့ရာ မေရာက္ဘူးလား။
ေျဖ - ဗုဒၶျမတ္စြာဟာ သူ႔ရဲ႕ ၾကင္ယာေတာ္နဲ႔ သားေတာ္ကို လြယ္လြယ္နဲ႔ ပစ္ထား နိုင္ခဲ့တာ မဟုတ္ပါဘူး။သူအခ်ိန္ အၾကာႀကီး စဥ္းစားၿပီး တြန္႔ဆုတ္ တြန္ ႔ဆုတ္ ျဖစ္ေန ခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ဆံုးက်မွ သူ႔မိသားစုကို ေကြၽးေမြး ေစာင့္ေရွာက္ တာထက္ တေလာက လံုးရဲ႕အက်ိဳးကို ေဆာင္ရြက္ တာက ပိုၿပီး အက်ိဳး ႀကီးမား တယ္လို႔ ဆံုးျဖတ္ၿပီး ဒီလမ္းကို ေရြးခ်ယ္ လိုက္တာပါပဲ။
ႀကီးမားတဲ့ မဟာ က႐ုဏာေတာ္က ဗုဒၶျမတ္စြာကို တေလာကလံုးရဲ႕ အက်ိဳးကို ေဆာင္ေစ တာပါပဲ။ ဗုဒၶျမတ္စြာရဲ႕ ကိုယ္က်ိဳးစြန္႔ၿပီး အဆင္းရဲ အပင္ပန္းခံ မႈေၾကာင့္ တေလာကလံုး ႀကီးမားတဲ့ အက်ိဳးကို အခုတိုင္ ခံစားေန ၾကရတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါကိုၾကည့္ရင္ ဗုဒၶျမတ္စြာဟာ တာ၀န္ မမဲ့ေၾကာင္း ထင္ရွား ပါတယ္။
ဒါဟာ အႀကီးမားဆံုးေသာ စြန္႔လႊတ္မႈ ႀကီးပါပဲ။
(၅) ေမး - ဗုဒၶက ပရိနိဗၺာန္ စံသြားၿပီဆိုေတာ့ သူက ကြၽႏု္ပ္တို႔ကို ဘယ္လို ကူညီႏိုင္ ပါသလဲ။
ေျဖ - လွ်ပ္စစ္ဓါတ္ကို ေတြ႔ရွိတဲ့ မုိက္ကယ္ ဖာရာေဒး ဟာ ကြယ္လြန္ သြားပါၿပီ။ သို႔ေသာ္လဲ သူ႔ရဲ႕ ေတြ႔ရွိခ်က္က ကြၽႏု္ပ္တို႔ကို အခုတိုင္ ကူညီေန ပါတယ္။ ေရာဂါေပါင္း မ်ားစြာကို ကုသတဲ့ ကုထံုးေတြကို ေတြ႔ရွိတဲ့ လူး၀စ္ပါးစ္ခ်ား ဟာလဲ ကြယ္လြန္ သြားပါၿပီ။ သို႔ေသာ္လဲ သူေတြ႔ရွိတဲ့ ကုထံုးေတြက အခုတိုင္ အသက္ေပါင္း မ်ားစြာကို ကယ္ေန ဆဲပါပဲ။
ေက်ာ္ၾကားတဲ့ အႏုပညာ မ်ားစြာကို တီထြင္ ဖန္တီးခဲ့တဲ့ လီယိုနာဒိုဒါဗင္ခ်ီ ဟာလဲ ေသသြားပါၿပီ။ သို႕ေသာ္လဲ သူဖန္တီးခဲ့တဲ့ အႏုပညာေတြက လူေတြကို အခုတိုင္ ေပ်ာ္ရႊင္မႈ ေပးေန ဆဲပါပဲ။ ျမင့္ျမတ္တဲ့ ပုဂၢိဳလ္ႀကီးမ်ားနဲ႔ အာဇာနည္ ပုဂၢိဳလ္ႀကီးမ်ား ကြယ္လြန္ သြားၾကတာ ရာစုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာေသာ္လဲ သူတို႔ အေၾကာင္းကို ကြၽႏု္ပ္တို႔ ဖတ္႐ႈရတဲ့ အခါမွာ သူတို႔လို ေနထိုင္ ျပဳမူ လိုစိတ္မ်ား ကြၽႏု္ပ္တို႔ သႏၲာန္မွာ တဖြားဖြား ေပၚလာပါတယ္။
ဟုတ္ပါတယ္။ ဗုဒၶျမတ္စြာ ပရိနိဗၺာန္ စံတာဟာ ႏွစ္ေပါင္း ၂၅၀၀ ေက်ာ္ ၾကာသြားပါၿပီ။ သို႔ေသာ္လဲ ရွင္ေတာ္ျမတ္ ဘုရားရဲ႕ တရားေတာ္မ်ားဟာ အခုတိုင္ ကူညီ ေနဆဲပါပဲ။ ဗုဒၶျမတ္စြာရဲ႕ နမူနာေကာင္း ေတြက လူေတြကို အခုတိုင္ အားတက္ ေစတုန္းပါပဲ။ သူ႔စကားေတာ္ ေတြက အခုတိုင္ လူေတြရဲ႕ ဘ၀ေတြကို ေျပာင္းလဲ ေစတုန္းပါပဲ။ ဗုဒၶျမတ္စြာမွာသာလွ်င္ ပရိနိဗၺာန္ စံၿပီးေနာက္ ရာစုႏွစ္ေပါင္း မ်ားစြာ ၾကာသည့္ တိုင္ေအာင္ ဒီလို စြမ္းအားမ်ား ရွိေနႏိုင္တာ ျဖစ္ ပါတယ္။
(၆) ေမး - ဗုဒၶဟာ ထာ၀ရဘုရား (God) လား။
ေျဖ - ဗုဒၶျမတ္စြာဟာ ထာ၀ရ ဘုရား မဟုတ္ပါဘူး။ ဗုဒၶျမတ္စြာက သူဟာ ထာ၀ရဘုရားလို႔ ျဖစ္ေစ၊ ထာ၀ရ ဘုရားရဲ႕ သားေတာ္လို႔ ျဖစ္ေစ၊ ထာ၀ရဘုရားက လႊတ္လိုက္တဲ့ တမန္ေတာ္လို႔ ျဖစ္ေစ မမိန္႔ၾကား ပါဘူး။ ဗုဒၶျမတ္စြာဟာ အလံုးစံု ျပည့္စံုတဲ့ လူသား တစ္ဦးပါပဲ။ ဒါေၾကာင့္ သူ႔လို ကြၽႏု္ပ္တို႔ ႀကိဳးစားလွ်င္ ကြၽႏု္ပ္ တို႔လဲ သူ႔လိုပဲ အလံုးစံု ျပည့္စံု သူမ်ား ျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္း မိန္႔ၾကားေတာ္ မူပါတယ္။
(၇) ေမး - ဗုဒၶဟာ ထာ၀ရဘုရား မဟုတ္ရင္ ဘာေၾကာင့္ သူ႔ကို လူေတြက ရွိခိုး ကိုးကြယ္ေန ၾကသလဲ။
ေျဖ - ကိုးကြယ္နည္း အမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိပါတယ္။ တခ်ိဳ႕က တစ္စံု တစ္ခုေသာ တန္ခိုးရွင္ဘုရား (God) ကို ကိုးကြယ္တဲ့ အခါ အဲဒီ ဘုရားကို ခ်ီးက်ဴး ေထာပနာ ျပဳၾကတယ္။ ဂုဏ္ျပဳ ၾကတယ္။ တစ္စံု တစ္ရာ ပူေဇာ္ပသ ၾကတယ္။ ကိုယ္လိုတာကို ဘုရားဆီမွာ ေတာင္းၾကတယ္။ အဲဒီလို လုပ္ၾကတာကေတာ့ မိမိတို႔ရဲ႕ ခ်ီးက်ဴး ေထာပနာ သံကို အဲဒီ ဘုရားက ၾကားလိမ့္မယ္လို႔ ယံုၾကည္လို႔၊ ပူေဇာ္ပသ တာကို လက္ခံလိမ့္မယ္လို႔ ယံုၾကည္လို႔၊ ဆုေတာင္းတာကို ျဖည့္ဆည္း ေပးလိမ့္မယ္လို႔ ယံုၾကည္လို႔ပါပဲ။
ဗုဒၶဘာသာ ၀င္ေတြ ကေတာ့ ဒီလို ကိုးကြယ္ ဆည္းကပ္မႈ မ်ိဳးကို မလုပ္ၾကပါဘူး။ တျခား ကိုးကြယ္ ဆည္းကပ္မႈ တစ္မ်ိဳး ကေတာ့ မိမိတို႔ ေလးျမတ္ ၾကည္ညိဳတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ တစ္ဦးဦး သို႔မဟုတ္ တစ္စံု တစ္ရာကို ႐ိုေသသမႈ ဂါရ၀ ျပဳၾကတယ္။ ဆရာအခန္းထဲ ၀င္လာရင္ ေနရာက ထ ေပးၾကတယ္။ ဂုဏ္သေရ ရွိတဲ့ လူနဲ႔ေတြ႔ရင္ လက္ဆြဲႏႈတ္ဆက္ ၾကတယ္။ အမ်ိဳးသား သီခ်င္း တီးရင္ မတ္တပ္ရပ္ အေလးျပဳ ၾကတယ္။ ဒါေတြ အားလံုးဟာ ႐ိုေသ ေလးစားမႈကို ျပတဲ့ အမူ အရာေတြ ပါပဲ။
ေလးျမတ္ ၾကည္ညိဳမႈကို ေဖၚျပၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလို အ႐ို အေသ ဂါရ၀ျပဳၿပီး ရွိခိုး ကိုးကြယ္မႈဟာ ဗုဒၶဘာသာ ၀င္မ်ား ျပဳလုပ္ ၾကတဲ့ ရွိခိုး ကိုးကြယ္မႈ မ်ိဳးပါပဲ။ တင္ပလႅင္ေခြ ထိုင္ၿပီး ရင္ခြင္ ထက္မွာ လက္ႏွစ္ဖက္ကို ရြရြကေလး ခ်ထားတဲ့ ဗုဒၶ ႐ုပ္ပြါးေတာ္ရဲ႕ မဟာက႐ုဏာ ေတာ္ျဖင့္ ၾကည္လင္ လန္းဆန္း ေနတဲ့ မ်က္ႏွာေတာ္ဟာ ကြၽႏု္ပ္တို႔ရဲ႕ သႏၲာန္မွာ ၿငိမ္းေအးမႈနဲ႔ ေမတၱာတရား တိုးပြါးေအာင္ ႀကိဳးစားၾကဖို႔ ကြၽႏု္ပ္တို႔ကို သတိေပး ေနပါတယ္။
အေမႊးတိုင္ရဲ႕ အေမႊးနံ႔က ကြၽႏု္ပ္တို႔ သႏၲာန္မွာ ေကာင္းမႈ ကုသိုလ္ေတြ ပ့်ံနွံ႔ေနေစဖို႔ သတိေပး ေနပါတယ္။ ဆီမီးကေတာ့ ပညာ ဆီမီး တန္ေဆာင္ ထြန္းေျပာင္ ေစဖို႔ သတိေပး ေနပါတယ္။ ကပ္လွဴထားတဲ့ ပန္းမ်ားရဲ႕ ၫႈိးႏြမ္း ေၾကြက် သြားတဲ့ သေဘာက ကြၽႏု္ပ္တို႔အား အနိစၥ တရားကို သတိရ ေစပါတယ္။
ဗုဒၶ ႐ုပ္ပြါးေတာ္ေရွ႕မွာ ဦးၫႊတ္ ရွိခိုးျခင္းက ကြၽႏု္ပ္တို႔ကို တရားဓမၼ ေဟာေျပာၫႊန္ျပ ဆံုးမေတာ္မူတဲ့ အတြက္ ဗုဒၶရွင္ေတာ္ ျမတ္ဘုရားရဲ႕ ဂုဏ္ေက်းဇူး ေတာ္ကို ေလးျမတ္ ေကာ္ေရာ္ ပူေဇာ္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါဟာ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ မ်ားရဲ႕ ရွိခိုး ကိုးကြယ္မႈပါပဲ။
(၈) ေမး - ဗုဒၶဘာသာ၀င္မ်ားဟာ ႐ုပ္တုကို ကိုးကြယ္ၾကတယ္လို႔ တခ်ိဳ႕လူမ်ားက ေျပာတာ ၾကားဘူးပါတယ္။ ဟုတ္ပါသလား။
ေျဖ - ဒီလို အေျပာမ်ိဳးဟာ ဗုဒၶဘာသာကို နားလည္ မွားေနတဲ့ လူေတြ ေျပာၾကတဲ့ စကားေတြပါ။ အဘိဓာန္ မ်ားကေတာ့ ႐ုပ္တုကို ထာ၀ရ ဘုရား (God) အျဖစ္နဲ႔ ရွိခုိး ကိုးကြယ္ ၾကတာကို ႐ုပ္တု ကိုးကြယ္မႈ လို႔ ဖြင့္ျပ ၾကပါတယ္။
သိၾကတဲ့ အတိုင္းပဲ ဗုဒၶ ဘာသာ၀င္ မ်ားဟာ ဗုဒၶျမတ္စြာကို ထာ၀ရ ဘုရားတစ္ပါး (God) အေနနဲ႔ ယံုၾကည္ သိမွတ္ၾကတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒီေတာ့ ဗုဒၶဘာသာ ၀င္မ်ားဟာ သစ္သား ႐ုပ္တု၊ သံ႐ုပ္တု၊ ေၾကး႐ုပ္တု စသည္ကို ဘယ္မွာ ကိုးကြယ္ ၾကပါမလဲ။ သို႔ေသာ္လဲ တစ္ခုေတာ့ ရွိပါတယ္။ ဘာသာတရား တိုင္းမွာ ဘာသာ၀င္ တိုင္းဟာ အယူအဆ အမ်ိဳးမ်ိဳးကို ေဖၚျပဖို႔ အမွတ္ လကၡဏာ (Symbol) အမ်ိဳးမ်ိဳးကို အသံုးျပဳ ၾကပါတယ္။
ဥပမာ - တာအိုဘာသာမွာဆိုရင္ ဆန္႔က်င္ဘက္ ႏွစ္ခုတို႔ရဲ႕ ညီၫႊတ္ ေပါင္းစည္းမႈကို ေဖၚျပဖို႔ရာ ယင္နဲ႔ ယန္(Ying -Yang) ကို အမွတ္ လကၡဏာ အျဖစ္ အသံုးျပဳ ပါတယ္။ ဆစ္ဘာသာမွာ ဘာသာေရး ဆိုင္ရာ ႐ုန္းကန္ လႈပ္ရွားမႈကို ေဖၚျပဖို႔ရာ ဓားကို အမွတ္ လကၡဏာ အျဖစ္ အသံုးျပဳ ပါတယ္။ ခရစ္ယာန္ ဘာသာမွာ ခရစ္ေတာ္ တည္ရွိျခင္းကို ေဖၚျပဖို႔ရာ ငါးကို အမွတ္ လကၡဏာ အျဖစ္ အသံုးျပဳ ၾကတယ္။ ခရစ္ေတာ္ရဲ႕ လူသားအတြက္ အသက္ စြန္႔လႊတ္မႈကို ေဖာ္ျပဖို႔ရာ လက္၀ါး ကပ္တိုင္ကို အမွတ္ လကၡဏာ အျဖစ္ အသံုးျပဳ ပါတယ္။
ဗုဒၶဘာသာမွာ လူသား တစ္ဦးရဲ႕ အလံုးစံု ၿပီးျပည့္စံုမႈကို ေဖၚျပဖို႔ရာ ဘုရား ႐ုပ္တုေတာ္ကို အမွတ္ လကၶဏာ အျဖစ္ အသံုးျပဳ ၾကပါတယ္။ ဗုဒၶ ႐ုပ္တုေတာ္က ဗုဒၶရဲ႕ တရားေတာ္ မ်ားမွာ ပါ၀င္တဲ့ လူသားနဲ႔ သက္ဆိုင္တဲ့ သဘာ၀မ်ားကို ကြၽႏ္ုပ္တို႔အား သတိရေစ ပါတယ္။ ဗုဒၶ ဘာသာဟာ လူသားကို ဗဟိုျပဳ ပါတယ္ ထာ၀ရဘုရား သိ ကို ဗဟိုမျပဳဘူး ဆိုတဲ့ အခ်က္နဲ႔ အလံုးစံု ၿပီးျပည့္စံုေရးနဲ႔ အသိမွန္ အျမင္မွန္ ရေရး အတြက္ ဗဟိဒၶသႏၲာန္ကို မၾကည့္ရဘူး၊ အဇၩတၱ သႏၲာန္ ကိုသာ ၾကည့္ရမယ္ ဆိုတဲ့ အခ်က္ကိုလဲ ကြၽႏ္ုပ္တို႔အား သတိရ ေစပါတယ္။
ဒါေၾကာင့္ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ေတြဟာ ႐ုပ္တုကို ရွိခိုး ကိုးကြယ္တယ္ ဆိုတဲ့ စြပ္စြဲေျပာဆိုခ်က္ ေတြဟာ မမွန္ပါဘူး။
(၉) ေမး - တ႐ုတ္ ဗုဒၶဘာသာ ဘုရားေက်ာင္းေတြ ထဲမွာ စကၠဴပိုက္ဆံေတြကို မီး႐ႈိ႕တာေတြ၊ ၿပီးေတာ့ တျခား ထူးထူးဆန္းဆန္း လုပ္ၾကတာ ေတြ႔ၾကရပါတယ္။ အဲဒါေတြကို ဘာေၾကာင့္ လုပ္ၾကပါသလဲ။
ေျဖ - ကြၽႏု္ပ္တို႔ဟာ ကြၽႏု္ပ္တို႔ နားမလည္တဲ့ အရာမ်ားကို ေတြ႔ရတဲ့ အခါ အဲဒါေတြကို ကြၽႏု္ပ္တို႔ အတြက္ ထူးဆန္းေန တတ္ပါတယ္။ အဲဒီလို ဟာေတြကို အထူး အဆန္း ေတြပဲလို႔ အမွတ္ တမဲ့ ဘာသိ ဘာသာ မေနပဲ အဲဒါေတြရဲ႕ အဓိပၸါယ္ေတြကို ရွာေဖြဖို႔ ႀကိဳးစားသင့္ ၾကပါတယ္။
မွန္ပါတယ္၊ တစ္ခါတစ္ရံမွာ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ေတြ လိုက္နာ လုပ္ေဆာင္ေနၾကတာေတြဟာ ဗုဒၶတရားေတာ္မွာ အေျခမခံပဲ နားလည္မွားမႈနဲ႕ အမ်ားယံုၾကည္ လက္ခံထားတဲ့ အစြဲအလမ္းေပၚမွာ အေျခခံထားတာ ေတြ႔ရ တတ္ပါတယ္။ ဒီလို ကိစၥေတြဟာ ဗုဒၶဘာသာ တစ္ခုတည္းမွာသာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဘာသာ တိုင္းမွာပဲ ရံဖန္ရံခါ ေတြ႔ရ တတ္ပါတယ္။
ဗုဒၶျမတ္စြာ တရားေတာ္မ်ားကို ရွင္းလင္းျပတ္သားစြာ အေသးစိတ္ ေဟာျပေတာ္မူပါတယ္။ အဲဒါကိုမွ ျပည့္ျပည့္စံုစံု နားမလည္ရင္ေတာ့ ဗုဒၶျမတ္စြာကို အျပစ္ ဆိုလို႔ မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူး။ ဒါနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ မွတ္သားဖြယ္ အဆံုးအမ တစ္ခုကေတာ့ “ေရာဂါေ၀ဒနာ ခံစားေနရေသာ လူတစ္ေယာက္သည္ ေဆးဆရာ ထံမွ ေဆးကုသမႈ ခံယူဖို႔ လြယ္ကူပါလ်က္နဲ႔ ကုသမႈ မခံယူလွ်င္ ေဆးဆရာ၏ အျပစ္ မဟုတ္ေပ။ ထို႔အတူပင္ ကိေလသာ ေရာဂါ အဖိစီး အႏွိပ္စက္ ခံေနရသူသည္ ျမတ္စြာဘုရား၏ တရားေတာ္မ်ား ရွိေန ပါလ်က္နဲ႔ တရားေဆးျဖင့္ မကုစားလွ်င္ ျမတ္စြာဘုရား၏ အျပစ္ မဟုတ္ေပ။”
ဗုဒၶဘာသာကိုပဲျဖစ္ေစ၊ တျခား ဘာသာတရားကိုပဲျဖစ္ေစ အဲဒီဘာသာတရား အေၾကာင္း ေကာင္းေကာင္း နားမလည္ သူမ်ားက အမွား၊ အမွန္၊ အဆိုး၊ အေကာင္းကို မဆံုးျဖတ္ သင့္ပါဘူး။
(၁၀) ေမး - ဗုဒၶဘာသာ၀င္ေတြ ကုသိုလ္ျဖစ္ လုပ္ငန္းေတြ လုပ္ၾကတာ သိပ္မၾကားမိပါဘူး။ အဲဒါ ဘာေၾကာင့္လဲ။
ေျဖ - ဗုဒၶဘာသာ၀င္ ေတြလဲ ကုသိုလ္ျဖစ္ လုပ္ငန္းေတြ လုပ္ၾကပါတယ္။ သင္မၾကား မိတာကေတာ့ ဗုဒၶ ဘာသာ၀င္ မ်ားဟာ သူတို႔ လုပ္တဲ့ ကုသိုလ္ ေကာင္းမႈေတြ အေၾကာင္းကို ၀ါၾကြားေျပာဆိုဖို႔ မလိုဘူးလို႔ ယူဆထားၾကလို႔ ျဖစ္ပါ လိမ့္မယ္။
နွစ္ေပါင္း ေတာ္ေတာ္ၾကာ ဆီက ဂ်ပန္ ဗုဒၶဘာသာ ေခါင္းေဆာင္ တစ္ေယာက္ျဖစ္တဲ့ နစ္ခိုနိရ၀ါႏို ဟာ ဘာသာတရား အားလံုး ေပါင္စည္း ညီၫြတ္မႈ တိုးတက္ေရးကို လုပ္ေဆာင္တဲ့ အတြက္ (Templeton Prize) တင္ပယ္လ္တန္ ဆုကုိ ရရွိပါတယ္။ အလားတူပဲ ထိုင္းဗုဒၶဘာသာ ဘုန္းေတာ္ႀကီး တစ္ပါးဟာ မူးယစ္ေဆး စြဲသူမ်ားကို ကုသရာမွာ ထူးခြၽန္တဲ့ အတြက္ မက္ေဆးေဆး ဆုကို ရရွိခဲ့ ပါတယ္။
၁၉၈၇ ခုႏွစ္တုန္းကလဲ အရွင္ ကႏၲယပိ၀တ္ ဆိုတဲ့ ထိုင္းဘုန္းႀကီး တစ္ပါးဟာ ေက်းလက္ ေတာရြာမ်ားမွာရွိတဲ့ အေျခအေနမဲ့ ကေလးမ်ားကို ႏွစ္ေပါင္း မ်ားစြာ ၾကာေအာင္ ျပဳစု ေစာင့္ေရွာက္ခဲ့တဲ့ အတြက္ [ေနာ္ေ၀ ကေလးမ်ား၏ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဆု] ကို ရရွိခဲ့ ပါတယ္။ အေနာက္တိုင္း ဗုဒၶဘာသာအဖြဲ႔ (Western Buddhist Order) ဟာ အိႏၵိယျပည္မွာ ဆင္းရဲသားမ်ား အတြက္ ႀကီးမားက်ယ္ျပန္႔တဲ့ လူမႈေရး လုပ္ငန္းေတြကို လုပ္ေဆာင္ ေနပါတယ္။
စာသင္ေက်ာင္းေတြ၊ ကေလးျပဳစု ေစာင့္ေရွာက္ေရး ဌာနေတြ၊ ေဆးေပးခန္းေတြ၊ တႏိုင္ စက္မႈလုပ္ငန္း အေသးစားေတြ တည္ေထာင္ၿပီး ျပဳစု ပ်ိဳးေထာင္ ေပးေန ပါတယ္။ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ မ်ားဟာ တျခား ဘာသာ၀င္မ်ားလိုပဲ သူတစ္ပါးကို အကူအညီ ေပးရတာဟာ သူတို႔ရဲ႕ ဘာသာတရား လိုက္နာ က်င့္ၾကံမႈကို ေဖၚျပတာပဲလို႔ သိျမင္ မွတ္ယူၾက ပါတယ္။
သို႔ေသာ္လဲ ဒါေတြကို ကိုယ့္ကိုယ္ကို မထင္ေပၚေစပဲ တိုးတိုး တိတ္တိတ္ပဲ လုပ္သင့္တယ္လို႔ ယံုၾကည္ ၾကပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူတို႔ရဲ႕ ကုသိုလ္ျဖစ္ လုပ္ငန္းေတြ အေၾကာင္းကို သင္ သိပ္မၾကားရတာ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။
(၁၁) ေမး - ဘာေၾကာင့္ ဗုဒၶဘာသာေတြ အမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲျပားေနပါသလဲ။
ေျဖ - လူေတြ စားသံုးၾကတဲ့ သၾကားေတြလဲ အမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိၾကတာ မဟုတ္လား။ သၾကားျဖဴ၊ သၾကားညိဳ၊ ေက်ာက္သၾကား၊ သၾကားရည္၊ ေရခဲ သၾကား စသည္ အမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိၾကတာပဲ။ သို႔ေသာ္လဲ အားလံုးဟာ သၾကားခ်ည္းပဲ ၿပီးေတာ့ သၾကား တိုင္းဟာ ခ်ိဳၾကတာ ခ်ည္းပဲ။ မခ်ိဳတဲ့ သၾကားရယ္လို႔ မရွိဘူး။ ဒီလို သၾကား အမ်ိဳးမ်ိဳး အစားစား ထုတ္ၾကတာက သူတို႔ကို သံုးစြဲပံု သံုးစြဲနည္း အမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိၾကလို႔ပါပဲ။
ဗုဒၶဘာသာလဲ ထို႔အတူပါပဲ။ ေထရ၀ါဒ ဗုဒၶဘာသာ၊ စ်င္ ဗုဒၶဘာသာ၊ အမိတာဘာ ဗုဒၶဘာသာ၊ ေယာဂါစာရ ဗုဒၶဘာသာ၊ ၀ဇီရယာန ဗုဒၶဘာသာ စသည္ျဖင့္ ကြဲျပား ေနၾကေသာ္လဲ အႏွစ္သာရ အားျဖင့္ အတူတူပါပဲ။ အဲဒီ အႏွစ္သာရက ဘာလဲ ဆိုေတာ့ ကိေလသာမွ လြတ္ေျမာက္ျခင္း၊ ဆင္းရဲမွ လြတ္ေျမာက္ျခင္း ဆိုတဲ့ အႏွစ္သာရပါပဲ။
ဗုဒၶဘာသာဟာ သူျဖစ္ေပၚရာ ယဥ္ေက်းမႈ အမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ဟပ္မိေအာင္ အသြင္ အမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ဖြံ႔ၿဖိဳး တိုးတက္ လာခဲ့ပါတယ္။ အသစ္ျဖစ္တဲ့ မ်ိဳးဆက္ အသီးသီးနဲ႔ ကိုက္ညီေအာင္ ရာစုႏွစ္မ်ား တေလ်ာက္မွာ ဗုဒၶဘာသာကို ျပန္ၿပီး အဓိပၸါယ္ ဖြင့္ဆို ၾကပါတယ္။ ျပင္ပ ပံုပန္းသဏၭာန္ အေနနဲ႔ အမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲျပားေနတယ္လို႔ ထင္ရေသာ္လဲ အားလံုးရဲ႕ ဗဟိုခ်က္မ အႏွစ္သာရကေတာ့ သစၥာေလးပါး မဂၢင္ရွစ္ပါးပါပဲ။
ဗုဒၶဘာသာ အပါအ၀င္ ဘာသာႀကီးမ်ား အားလံုးဟာ ဂိုဏ္း အမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲခဲ့ၾကပါတယ္။ သို႔ေသာ္လဲ ဗုဒၶဘာသာ ဂိုဏ္း အမ်ိဳးမ်ိဳးဟာ အခ်င္းခ်င္း ဘယ္ေတာ့မွ စစ္ပြဲေတြ မဆင္ႏႊဲ ခဲ့ၾကပါဘူး။ သူတို႔ဟာ အခ်င္းခ်င္း ဘယ္ေတာ့မွ ရန္မပြါး ခဲ့ၾကပါဘူး။ ခုေခတ္မွာဆိုရင္ ဂိုဏ္း တစ္ဂိုဏ္းရဲ႕ ေက်ာင္းကန္ဘုရားကို တစ္ျခား ဂိုဏ္းတစ္ခုက သြားေရာက္ၿပီး အတူတကြ ဘုရား၀တ္ျပဳ ၾကပါတယ္။ တျခားဘာသာေရး ေလာကမွာ တကယ္ေတာ့ အလြန္ရွားပါတယ္။
(၁၂) ေမး - သင္က ဗုဒၶဘာသာကို အလြန္ အထင္ႀကီး တာပဲ။ သင္ဟာ သင့္ဘာသာတရားကို မွန္တယ္လို႔ ယူဆၿပီး တျခားဘာသာ အားလံုးကို မွားတယ္လို႔ ယူဆပံုရတယ္။
ေျဖ - ဗုဒၶျမတ္စြာရဲ႕ တရားေတာ္မ်ားကို နားလည္ သေဘာေပါက္တဲ့ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ မည္သူမဆို တျခား ဘာသာတရား မွားတယ္လို႕ မထင္ၾကပါဘူး။ တျခား ဘာသာ တရားမ်ားကို ပြင့္ပြင့္ လင္းလင္း ေ၀ဖန္ စစ္ေဆးဖို႔ရာ စစ္မွန္တဲ့ လံု႔လ၀ီရိယကို ျပဳသူမွန္သမွ် ဘယ္သူမွ အဲဒီလို မထင္ၾကပါဘူး။ ဘာသာတရား အမ်ိဳးမ်ိဳးကို ေလ့လာတဲ့ အခါမွာ ပထမဆံုး သတိျပဳ မိတာကေတာ့ ဒီဘာသာတရား ေတြဟာ အခ်င္းခ်င္း ဘယ္ေလာက္ မ်ားမ်ား တူညီၾကတယ္ ဆိုတဲ့ အခ်က္ပါပဲ။
အားလံုးေသာ ဘာသာ တရားမ်ားက လူသားရဲ႕ လက္ရွိ အေျခ အေနဟာ ေက်နပ္ဖြယ္ မရွိဘူးလို႔ ၀န္ခံၾကတာပါပဲ။ လူသားရဲ႕ အေျခအေန တိုးတက္လိုရင္ စိတ္ေန စိတ္ထား အျပဳအမူ ေျပာင္းလဲဖို႔ လိုအပ္တယ္လို႔ အားလံုး ယံုၾကည္ ၾကပါတယ္။ ဘာသာတရား အားလံုးဟာ ေမတၱာ၊ က႐ုဏာ၊ ေပးကမ္းလွဴဒါန္းျခင္း၊ လူမႈေရး၊ တာ၀န္၀တ္တရားမ်ား ေဆာင္ရြက္ျခင္း စတဲ့ က်င့္၀တ္မ်ားကို သင္ၾကားေပးၾက ပါတယ္။
ဒီဘာသာတရား အားလံုးက အဆံုးစြန္ ျပည့္စံုတဲ့ သေဘာတစ္ခုဟာ ပံုသဏၭာန္ အမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႕ ရွိတယ္ဆိုတာ လက္ခံၾကပါတယ္။ ဘာသာ တရားမ်ားက ဒီ လံုး၀ အုပ္စံု ျပည့္စံုတဲ့ သဘာ၀ကို ဘာသာ စကား အမ်ိဳးမ်ိဳး၊ နာမည္ အမ်ိဳးမ်ိဳး၊ အမွတ္အသား အမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ရွင္းလင္း ေဖၚျပၾကပါတယ္။
အရာရာကို တစ္ဘက္သက္ ႐ႈျမင္သံုးသပ္တဲ့နည္းကို အျမင္က်ဥ္းစြာ တြယ္ကပ္ ထားၾကတဲ့ အခါမွာသာ သည္းမခံႏိုင္မႈ၊ မာနတရားနဲ႔ ကိုယ္သာမွန္ စိတ္ ထားေတြ ျဖစ္ပြါးေပၚေပါက္ လာတတ္ပါတယ္။ စဥ္းစားၾကည့္ပါ။ အဂၤလိပ္၊ ျပင္သစ္၊ တ႐ုတ္၊ အင္ဒိုနီးရွား၊ လူ ၄ ဦး ေကာ္ဖီပန္းကန္ တစ္လံုးကို ၾကည့္ၾကတယ္ ဆိုပါစို႔။
အဲဒီပန္းကန္ကို အဂၤလိပ္က Cup လို႔ေခၚတယ္။ ျပင္သစ္က Tasse လို႔ ေခၚတယ္။ တ႐ုတ္က Pei အင္ဒိုနီးရွားက cawan လို႔ေခၚတယ္။ အဲဒါ သူ႔အေခၚမွန္တယ္
တစ္ျခားလူ အေခၚ မွားတယ္လို႔ ကိုယ့္ အဘိဓာန္ ကိုယ္ ကိုးကားၿပီး အေၾကာက္ အကန္ ျငင္းခံုးေန ၾကပါေရာ။ အဲဒီ အခိုက္မွာ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ တစ္ဦး ေရာက္ လာၿပီး ဘာမွ ေျပာမေနဘဲ ေကာ္ဖီပန္းကန္ကို ေကာက္ယူၿပီး ေမာ့ေသာက္ ျပစ္လိုက္ ပါတယ္။ ၿပီးေတာ့မွ သူက ဟိုလူေလးေယာက္ကို ေျပာလိုက္တယ္။
ဒီပန္းကန္ကို ဘယ္လိုပဲ မိတ္ေဆြတို႔ ေခၚေခၚ လိုရင္းက ဒါကို ေကာ္ဖီေသာက္ဖို႔ အသံုးျပဳ တာပါပဲ၊ ျငင္းခံုေနလို႔ ဘာအက်ိဳး ရွိမလဲ၊ ေသာက္ဖို႔ ပန္းကန္ကို ေသာက္လိုက္မွ အေမာေျပၿပီး လန္းဆန္း လာမွာေပါ့၊ အဲဒါ လိုရင္းပဲ။ ဒါဟာ ဘာသာ တရားမ်ား အပၚ ဗုဒၶဘာသာက ျမင္တဲ့ အျမင္၊ ထားတဲ့ စိတ္ထားပါပဲ။
(၁၃) ေမး - ဗုဒၶဘာသာဟာ သိပၸံနည္း က်ပါသလား။
ေျဖ - ဒီအေမးကို မေျဖမီွ သိပၸံ ဆိုတဲ့ စကားလံုးရဲ႕ အဓိပၸါယ္ကို ရွာၾကည့္တာ အေကာင္းဆံုး ျဖစ္ပါ လိမ့္မယ္။ အဘိဓာန္မ်ားက ဒီလို ဖြင့္ျပ ၾကပါတယ္။ "သိပၸံ" ဆိုတာ တကယ္ျဖစ္ေနတဲ့ သဘာ၀ တစ္ခုကို လက္ေတြ႔ မ်က္ျမင္ ၾကည့္႐ႈျခင္းႏွင့္ စမ္းသပ္ျခင္းတို႔ အေပၚ အေျခခံၿပီး စနစ္တစ္ခု ေဖာ္ထုတ္တဲ့ ပညာ၊ တိတိ က်က် ေလ့လာစမ္းသပ္ သိရွိထားတဲ့ အရာတစ္ခုနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ သဘာ၀က်တဲ့ နည္းလမ္း ဥပေဒသမ်ား သတ္မွတ္ေဖၚျပတဲ့ ပညာပါပဲ။
အဲဒီပညာရဲ႕ အစိတ္အပိုင္း တစ္ခုခုလဲ သိပၸံပါပဲ။ ဗုဒၶဘာသာမွာ ဒီဖြင့္ဆိုခ်က္နဲ႔ မကိုက္ညီတဲ့ အခ်က္ အလက္မ်ား ရွိေကာင္း ရွိႏိုင္ပါတယ္။ သို႔ေသာ္လဲ ဗုဒၶ ဘာသာရဲ႕ လိုရင္း တရားျဖစ္တဲ့ သစၥာေလးပါး ကေတာ့ ေသေသ ခ်ာခ်ာ ကိုက္ညီ ပါတယ္။
ပထမဆံုး အမွန္တရားက ဒုကၡသစၥာပါ။ ဒီမွာ ဆင္းရဲျခင္းဆိုတာ ကိုယ္တိုင္ေတြ႔သိ ခံစားရတဲ့ အရာပါ။ သူ႔ကို အဓိပၸါယ္ သတ္မွတ္လို႔လဲ ရပါတယ္။ လက္ေတြ႔ ခံစား သိျမင္လို႔လဲ ရပါတယ္။
ဒုတိယ အမွန္တရားက သမုဒယ သစၥာပါ။ လိုခ်င္ တပ္မက္မႈ တဏွာကို ဆိုလို ပါတယ္။ ဆင္းရဲ ဒုကၡကို ျဖစ္ေပၚေစတဲ့ အေၾကာင္းျဖစ္တဲ့ ဒီတဏွာ ဟာလဲ ကိုယ္တိုင္ ေတြ႔သိ ခံစားရတဲ့ အရာပါ။ အဓိပၸါယ္ သတ္မွတ္လို႔လဲ ရတယ္။ လက္ေတြ႔ ခံစား သိျမင္လို႔လဲ ရပါတယ္။ ဒီဒုကၡနဲ႔ ဒုကၡရဲ႕ အေၾကာင္းတရား အမွန္ကို ဒႆန ပညာဆိုင္ရာ စကားလံုးေတြနဲ႔ ရွင္းျပဖို႔ မလိုပါဘူး။ ကိုယ္ေတြ႔ ခံစား သိျမင္ရတဲ့ အရာေတြပါ။
တတိယ အမွန္တရားကေတာ့ နိေရာဓ သစၥာပါ။ ဆင္းရဲ ကုန္ဆံုးတဲ့ သေဘာ၊ ဆင္းရဲၿငိမ္းတဲ့ သေဘာပါ။ ဒီသေဘာကို အနႏၲ တန္ခိုးရွင္ ဆိုသူ တစ္ဦး ဦးကို အားကိုးလို႔ မရပါဘူး။ ယံုၾကည္႐ံုမွ် ဆုေတာင္႐ံုမွ်နဲ႔လဲ မရႏိုင္ပါဘူး။ ဆင္းရဲ ဒုကၡရဲ႕ အေၾကာင္း တရားကို ပယ္သတ္ႏိုင္မွပဲ ရပါတယ္။
စတုတၳ အမွန္တရား ကေတာ့ ဆင္းရဲ ၿငိမ္းေစတဲ့ နည္းလမ္းျဖစ္တဲ့ မဂၢသစၥာပါ။
ဒီဆင္းရဲ ၿငိမ္းေရး နည္းလမ္း ကလဲ ဒႆနပညာ သေဘာတရားေတြနဲ႔ လံုး၀ မသက္ဆိုင္ ပါဘူး။ သတ္မွတ္ ေပးထားတဲ့ နည္းလမ္း အတိုင္း လက္ေတြ႔ က်င့္မွပဲ ရပါတယ္။ ဒီနည္းလမ္း ကလဲ အစမ္းသပ္ခံ နည္းလမ္းပါ။ သိပၸံပညာမွာ လိုပဲ ဗုဒၶဘာသာကို ရွင္းျပဖို႔လဲ အနႏၲ တန္ခိုးရွင္ အယူအဆကို လက္ခံဖို႔ မလိုပါဘူး။
ဗုဒၶဘာသာ ကိုယ္တိုင္က စၾကာ၀ဠာ ကမၻာေလာႀကီးရဲ႕ အလုပ္လုပ္ပံုကို သဘာ၀ နိယာမေတြနဲ႔ ရွင္းျပ ထားပါတယ္။ ဒီအခ်က္ အားလံုးက ဗုဒၶဘာသာရဲ႕ သိပ ၸံနည္းက် အႏွစ္သာရကို ေသခ်ာစြာ ေဖၚေဆာင္ ေနပါတယ္။
ဒီမွာလဲ ကြၽႏု္ပ္တို႔ ဗုဒၶျမတ္စြာ အၿမဲတေစ ဆံုးမခဲ့တဲ့ အဆံုးအမက ကြၽႏု္ပ္တို႔ဟာ ဘယ္အရာကို မဆို အကန္းယံု အရမ္းယံု မယံုမိၾကဖို႔၊ ေမးျမန္း၊ စံုစမ္း၊ စစ္ေဆး၊ စမ္းသပ္ ၿပီးမွ ကိုယ္တိုင္ ေတြ႔သိ ခံစားရတဲ့ အရာေပၚမွာ အေျခခံၿပီး ယံုသင့္မွ ယံုဖို႔ပါပဲ။ ဒီအဆံုး အမမွာ တိက်တဲ့ သိပၸံနည္းက် အျမင္ ပါ၀င္ေန ပါတယ္။
ရွင္ေတာ္ျမတ္ဘုရား ဆံုးမပံုက -
- ဗ်ာဒိတ္စကား ဆို႐ံုနဲ႔ မယံုၾကည္ပါႏွင့္
- အစဥ္အဆက္ ယံုၾကည္လက္ခံလာတာ ျဖစ္႐ံုႏွင့္ မယံုၾကည္ ပါႏွင့္
- သတင္းၾကားနဲ႕လဲ မယံုၾကည္ပါႏွင့္ ျမင့္ျမတ္တဲ့ က်မ္းစာမ်ားမွာ ပါ႐ံုနဲ႔လဲ မယံုၾကည္ပါႏွင့္
- တဆင့္ စကားမွ်ႏွင့္လဲ မယံုၾကည္ပါႏွင့္
- စဥ္းစားေတြးေခၚေရး တကၠေဗဒ၊ ဒႆနိကေဗဒေတြနဲ႔ ကိုက္ညီ႐ံုမွ်ႏွင့္လဲ မယံုၾကည္ပါႏွင့္
- ေျပာတဲ့လူက ယံုၾကည္ထိုက္တဲ့ ပုဂၢိဳလ္ ျဖစ္႐ံုမွ်ႏွင့္လဲ မယံုၾကည္ပါႏွင့္
- မိမိဆရာ ျဖစ္႐ံုမွ်ႏွင့္လဲ မယံုၾကည္ပါႏွင့္
- သင္ကိုယ္တိုင္ ေကာင္းတဲ့ အရာပဲ၊ အျပစ္ကင္းတဲ့ အရာပဲ၊ ပညာရွိတို႔ ခ်ီးမြမ္းအပ္တဲ့ အရာပဲ၊ လက္ေတြ႔ က်င့္ၾကည့္တဲ့ အခါမွာလဲ မုခ် ခ်မ္းသာေစႏိုင္တဲ့ အရာပဲလို႔ ကိုယ္ေတြ႔ သိျမင္ရတဲ့ အခါက်မွပဲ အဲဒါကို ယံုၾကည္ လက္ခံ လိုက္နာ က်င့္ၾကံပါ။
